یکشنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۶
  • :
  • :

کتابخانه الکترونیکی دیجیتالی مجازی: فرق ها شباهت ها

کتابخانه الکترونیکی ، دیجیتالی مجازی: فرق ها شباهت ها
%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87 کتابخانه الکترونیکی   دیجیتالی  مجازی: فرق ها  شباهت ها
بانک کتاب

بانک کتاب ایرانیان

bankeketab

● مقدمه
کتابخانه به لحاظ سنتی مخزنی از اطلاعات است مکانی که جویندگان اطلاعات برای پیدا کردن جواب سئوال های به آنجا مراجعه می کنند . این نوع کتابخانه به وسیله عناصر فیزیکی، مانند : مکان( حاوی : ساختمان موقعیت ) اعضاء کارمندان و موجودی تعریف و معین می شود. منابع فیزیکی اکثرا ٌ محدودیت هایی را به کتابخانه و مراجعین تحمیل می کنند ، آنها نیاز به فضا وتعرفه دارند فرسوده می شوند و جهت دستیابی مجبور به فیزیکی در محل کتابخانه هستیم .
اندازه انبوه اطلاعات انتشارات و به تبع آن کمبود فضای کتابخانه ها ومراکز اسناد، همين طور نقش رایانه در صنعت نشر سبب ظهور انقلابی در این صنعت شدو کتابداران، اطلاع رسانان و متخصصان فن آوری اطلاعات به فکر کوچک کردن محمل های اطلاعاتی افتادند . حاصل این حرکت تولید میکروفیلم دیدنی ها میکروقیش ها و حتی میکروفیلم جذاب های رایانه ای و درنهایت لوح های بصورت فشرده نوری بوده است تا در فضا صرفه جویی به عمل آید همين طور اندازه بالای اطلاعات درکمترین ممکن در اختیار مصرف کنندگان قرارگیرد. پیشرفت هایی که در سال های اخیر در زمینۀ فناوری اطلاعات به وقوع پیوسته است، حاوی نرم افزار های کتابخانه ای بانک های اطلاعاتی ، مخابرات و ارتباطات راه دور پیدایش اینترنت ، اینترانت به پدیدار شدن امکانات انتقال اطلاعات مانند استفاده از پست الکترونیکی و تصویر ی حتی انتقال اطلاعات از طریق وب سایت ،ویرایش ی مهم در زمینۀ دسترس پذیری به این مواد را میسر کرده است. امروزه فن آوری اطلاعات بر اطلاع رسانی احاطه دارد وهم اکنون ما شاهد تحولات و تغییرات مهم در خدمات کتابخانه ، روش های ارائه اطلاعات فرد د فن آوری اطلاعات در جامعه هستیم . از عبارت تأکید بیشتر بر نیاز استفاده کنندگان و دسترسی مستقیم آنها به اطلاعات الکترونیکی در قالب دیجیتالی است . در واقع کتایخانه نقش زیاد مهمتری در چرخه انتقال اطلاعات پیدا کرده است . فن آوری اطلاعات بر شیوه های ذخیره بازیابی اطلاعات تأثیر داشته است . از مهمترین ویژگی آن به کارگیری رایانه برنامـه های کتابخانه ای است .ورود فن آوری به کتابخانه ها ، کتابخانه های سنتی را دستخوش تحول کرده و زمینه را برای ظهور کتابخانه های اتوماتیک ، الکترونیکی ، دیجیتالی ومجازی فراهم کرده است .

● قبلی ه تحقیق
مطالعات انجام شده در داخـل کشور
کوشا(۱۳۸۲)، در متن خود با عنوان” کتابخانه دیجیتالی چیست؟ “به متون پژوهی تعاریف ارائه شده در منابع کتابداری اطلاع رسانی در رابطه با کتابخانه دیجیتالی می پردازد به این نتیجه می رسد که از نظر کتابداران ، زمان ی می توان مدعی ایجاد یک کتابخانه دیجیتالی شد که سیاست های اطلاع رسانی خدمات عملکرده ای مورد انتظار از کتابخانه در محیط غیر دیجیتالی به صورت سازمان یافته اهمیت خود را به دست آورده باشد . در غیر این صورت ، دیدگاه ما هم با دیگاه متخصصان علوم رایانه که کتابخانه دیجیتال را یک نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات پیشرفته تلقی می کنند ، فرق ی نخواهد داشت.
پناهی(۱۳۸۲)، در تحقیق خود با عنوان “کتابخانه مجازی و فرق های آن با کتابخانه های الکترونیکی و دیجیتالی” به این نتیجه می رسد که کتابخانه های سنتی در سیر تاریخی طبیعی به کتابخانه های اتوماتیک ، الکترونیکی دیجیتالی در نهایت به کتابخانه های مجازی تغییر پیدا کرده است و امروزه کتابخانه مجازی غایت خدمات کتابخانه ای اطلاع رسانی محسوب می شود . عاصمی (۱۳۸۲) نیزدر تحقیقات خود به نتایج مشابهی دست یافته بود.
حسن زاده(۱۳۸۲)، در پزوهش با عنوان” فرایند کار یک کتابخانه مجازی ( ساختار محتوا، روش عمل و مدیریت)”. فرایند گرد آوری ، دسترس پذیر ساختن ارائه اطلاعات در یک کتابخانه مجازی را به منظور آشنایی با نحوه کار و مراحل پردازش اطلاعات در کتابخانه های مجازی بیان می نماید بخش های عمده کتابخانه مجازی را شرح می دهد.همين طور داوودیان (۱۳۸۲)و غیاثی(۱۳۷۷) نیز درتحقیق خود به نتایج مشابهی دست یافته بودند.
حسن زاده (۱۳۸۱)، در پژوهشی با عنوان ” کتابخانه های دیجیتال : طرزکار، ساختار کتابداران اطلاع رسانان آینده” عوامل زمینه ساز ایجاد کتابخانه های دیجیتال آموزش عملکرد آنها را مورد کنکاش قرار داده و دور نمایی مختصر از آینده کتابداران در ابن عصر تحول را به تصویر کشیده است . قاضی میر سعید (۱۳۸۱) نیزدر تحقیقات به نتایج مشابهی رسیده بود.
طاهری(۱۳۸۱)، در ارزیابی خود با عنوان “کتابخانه ملی : دیجیتالی یا سنتی” با نبرخي اجمالی به نسل های مختلف کتابخانه بیشتر به نسل چهارم و پنجم به مفهوم کتابخانه های دیجیتالی و کتابخانه های مجازی پرداخته است و خصوصیات ی آنها ببرای کتابهای الکترونیکی را مد نظر دارد و در انتها همزیستی کتابخانه سنتی و دیجیتالی را برای کتابخانه ملی پیشنهاد می نماید .

● مطالعات انجام شده در خارج از کشور
ریسو[۱](۲۰۰۱)، در تحقیق خود در مورد وی ژگی های کتابخانه مجازی، بعد از تعریف کتابخانه مجازی و ذکر ویژگی ها و معایب چنین کتابخانه ای بیان می نماید که در ایجاد کتابخانه مجازی هفت وهله را باید پشت سر گذاشت که عبارتند از: فرایند تصمیم گیری ،مهارت ها و آموزش های برای کارمندان کتابخانه، نصب آزمایش ، ایجاد ساختاری برای سازماندهی دسترسی به منابع ، تبلیغ و بازاریابی منابع راهنمای کاربر ان و ارزیابی. او همچنین قدیم ، حال آینده کتابخانه مجازی را در تحقیق مورد ارزیابی قرار می دهد.
شارما ویشواناتان[۲](۲۰۰۱) در مقاله ای با عنوان” کتابخانه های دیجیتالی : توسعه چالش ها” به بیان بعضی از مشکلات در حوزه کتابخانه های دیجیتالی می پردازند پیشنهاد اتی را به منظور غلبه بر این مشکلات به منظور عملکرد موثر تر کتابخانه های دیجیتالی ارا ئه می نمایند این اهداف عبارتند از: شناسایی روشهای عملی برای غلبه بر مشکلات ی که در راه تبدیل کتابخانه های سنتی به دیجیتالی به وجود می آیند، معرفت نقش کتابخانه های دیجیتالی جهت ایجاد دانش جهان ی قابل دسترس نقد امکانات مشارکت خصوصی جهت تامین منابع مالی آدم یوجستجوی راههایی جهت ایجاد افزایش بدون وقفه کتابخانه های دیجیتالی . آنها همچنین بیان می کنند تا زمانی که ما نتوانیم به فاصله تکنولوژیکی که بین کشورهای در حال توسعه و گسترش یافته وجود دارد غلبه کنیم، جهان ی شدن مفهوم دیجیتالی میسر ناست .
ذاگالو،سوساپینتو مارتینو[۳](۲۰۰۱)، در متن ای با عنوان “کتابخانه مجازی بر اساس پروتکل زد ۵۰/۳۹”، نظامی در حال گسترش به نام کتابخانه مجازی را توصیف می کنند .در طراحی این نظام پیشرفت های اخیر در حوزه فهرست های مجازی مدنظر قرار گرفته اند . آنها هدف مهم این نظام را بازبینی کیفی و مفید ی اطلاعات بازیابی شده بوسیله فرد نهایی و تضمین سطح بالایی از قابلیت عملیاتی با کاربر دهای دیگر بیان کرده اند.
مارچیونی نی[۴] (۲۰۰۰) ، در متن ای با عنوان ” بررسی کتابخانه های دیجیتالی “، کتابخانه دیجیتالی را کتابخانه ای ذکر می نماید که که در آن بین منابع چاپی مجازی پیوند برقرار شده است به جمله دیگر اومعتقد است که عناصری غیر مجازی مجازی با یکدیگر پیوند می خورد . متسون بونسکی[۵] (۱۹۹۷) هم در تحقیقات خود به نتایج مشابهی دست یافته بودند.
مارکوم[۶] (۲۰۰۳)، در پژوهش خود با عنوان ” ملزوماتی برای آینده کتابخانه ها ی دیجیتالی “، بیان می نماید که کتابخانه های دیجیتالی آینده بایستی سه ویژگی کلی داشته باشند :۱ داشتن مجموعه جامعی که برای تحقیق آموزش یادگیری مفید باشد.۲ بایستی به راحتی برای تمام انواع فرد ان چه افراد مبتدی و چه افراد با تجربه در دسترس باشند.۳ می بایست بوسیله افراد کارشناس مدیریت نگهداری شوند. او در ادامه بیان می نماید که حق مؤلف منابع مالی از مهمترین موانعی هستند که بر سر راه دیجیتالی کردن کتابخانه ها جود دارند.هانتر (۲۰۰۳)[۷]، نیز در زمینه آینده کتابخانه های دیجیتالی به نتایج مشابهی دست یافته بود.
تنانت[۸](۱۹۹۹)،در متن ای با عنوان “کتابخانه الکترونیکی کتابخانه دیجیتالی و کتابخانه مجازی”بیان می نماید که نیز کتابخانه الکترونیکی هم کتابخانه دیجیتالی می توانند کتابخانه مجازی باشند ،.در صورتی که چنانچه تنها به صورت مجازی باشند . به مفهوم کتابخانه ای به مفهوم واقعی وجود نداشته باشد . او همچنین بیان می نماید که کتابخانه مجازی می تواند حاوی منابع و موادی از چندین کتابخانه مجزا باشد که در یک محیط مجازی با مصرف از رایانه شبکه های رایانه ای سازمان یافته قابل دسترس است .
ویند[۹](۱۹۹۶)، در تحقیقی در زمینه کتابخانهمجازی بیان می نماید که، کتابخانه مجازی توصیه ی است بالقوه به منظور حفظ و نگهداری حافظه جمعی بشر در شکل رقمی که می تواند در تأمین منابع مورد نیاز مشتریان از طریق نظام های پیوسته دسترسی به اطلاعات در شبکه های جهان ی مکانی موثر باشد.آنجلو(۲۰۰۱)، نیز عقاید مشابهی دارد.

● کتابخانه الکترونیکی
کتابخانه الکترونیکی کتابخانه ای است که حاوی مواد و خدمات الکترونیکی است .مواد الکترونیکی می تواند تمام مواد دیجیتالی را حاوی شود ( مثل مجله الکترونیکی ، کتاب الکترونیکی و…)همچنین اشکال مختلف آنالوگ ها را که جهت مصرف از آنها نیاز به الکتریسیته است حاوی می شوند .. جمله کتابخانه الکترونیکی به طور ضمنی بدان مفهوم است که فرایندهای مهم کتابخانه، به طورمهم باید دارای ماهیت الکترونیکی شوند بدیهی است خیلی مهم ترین شیوه تحقق این امر ، استفاده وسیع از رایانه جهت دسترس پذیرکردن خدماتی چون نمایه درون خطی امکانات کاوش و بازیابی متن کامل ، بایگانی اتوماتیک سوابق تصمیم گیری مبتنی بر رایانه است. شاخص با اهمیت زیاد کتابخانه الکترونیکی ، حرکت آگاهانه به سوی مصرف وسیع از رسانه های الکترونیکی برای ذخیره بازیابی ارائه اطلاعات است به معنای آن است که کتابخانه های الکترونیکی اطلاعات بیشتری را به شکل الکترونیکی به مفهوم در قالب لوح های بصورت فشرده یا دستیابی از طریق اینترنت فراهم آورند . مصرف شبکه ای از پایگاه های لوح بصورت فشرده از خصوصیات ی مهم کتابخانه های الکترونیکی است . اگر چه در این کتابخانه ها از رسانه های الکترونیکی استفاده وسیع ای می شود اما کتاب های متعارف هم در کنار انتشارات الکترونیکی حضورخواهد داشت . به همین ترتیب کتابداران کتابخانه های الکترونیکی نیز کمک قابل ملاحظه ای در خصوص موارد کتابخانه ای می کنند، در عین حال گاهي از درخواست های روزمره ای که کتابداران به آن ها رسیدگی می گنند اتوماتیک می شود به وسیله رایانه جواب داده می شود .
تحول به سوی کتابخانه الکترونیکی نیاز به گسترش خصوصیات ی و تغییراتی دارد که عبارتند از:
استاندارد کردن داده ها ، دسترسی به فایلها از راه دور ایجاد ارتباط و ترکیب فایلها دسترسی به فایلهای مختلف زیاد از یک پایانه ، استفاده تعاونی روزافزون از فایلهای مشترک عدم تداوم فایلهای کم بیش دوباره تکرار ی محلی متعدد، توانایی بیشتر در مصرف ازفایل های رایانه ای و کار با فایلها ارتقا آسیب پذیری در مساوی شکست های فن آورانه .
جهت گسترش کتابخانه ای با اسناد الکترونیکی نیاز به اصولی در کتابداری که با اصول موجود مفرق باشد نیست ، بلکه مانند کاغذ و میکرو فیلم دیدنی ها ، پیروی از استانداردها جهت پیشرفت مهم است . اسناد الکترونیکی باید به شکل استاندار باشند جهت فهرستنویسی آنها نیز استانداردهایی مورد نیاز است برای انتقال اسناد الکترونیکی به قالب های ارتباطی نیاز داریم . پس مفهوم یک کتابخانه الکترونیکی به زیر ساختی پرتعرفه مهم از ظرفیت محاسباتی ، ذخیره سازی داده ها و ارتباطات راه دور نیازمنداست که به نوبه خود استفاه موفق یت آمیز آن به تخصص خبرگی احتیاج دارد.

● کتابخانه دیجیتالی
کتابخانه دیجیتال کتابخانه ای است که مواد وخدمات دیجیتالی را حاوی می شود . مواد دیجیتالی مورد هایی هستند که از ظریق وسائل شبکه های دیجیتالی ( دودویی) ذخیره ، پردازش و انتقال داده می شوند. خدمات دیجیتالی ، خدماتی ( یاری های ارجاعی ) می باشند که منابع را به صورت دیجیتالی از طریق شبکه های رایانه ی تحویل یا ارائه می دهند . کتابخانه های دیجیتالی در واقع مجموعه هایی هستند که امکانات ضروری را برای انتخاب سازماندهی، دسترسی تفسیر ، انتقال ، مراقبت ، انجام تضمین دوام مجموعه آثار دیجیتالی فراهم می آورند به نحوی که این منابع از نظر اقتصادی جهت استفاده به وسیله یک گروه معین یا مجموعه ای از گروه ها، قابل دسترسی باشد.
محتوای کتابخانه های دیجیتال حاوی منابع اطلاعاتی در قالب الکترونیکی (متن ، صوت، تصویر ، ویدیو ) که بعضی از آن ها احتمال دارد به صورت تجاری از ناشران و عرضه کنندگان منابع و پایگاه های اطلاعاتی خریداری شوند .نمونه های الکترونیکی منابع چاپی موجود در کتابخانه ها که می توانند کتابها ، مجلات ومنابع دیداری و شنیداری نسخ خطی نقشه ها و غیره باشند . منابع اطلاعاتی با کیفیت بالا اختصاصی که از طریق محیط اینترنت قابل دسترس می باشند یا حتی متعلق به مجموعه کتابخانه های دیگر در محیط وب باشند . این کتابخانه ها مؤسسات و سازمان هایی هستند که منابع مختلف حاوی منابع آدم ی و تجهیزات مورد نیاز جهت ارائه خدمات کتابخانه ای مثل فهرست نویسی ، رده بندی، اطلاع رسانی ، روابط بین کتابخانه ای مواد روش ی منابع کتابخانه ای و دیگر خدمات را با مصرف از شبکه های پرسرعت مهیا می سازند .
کتابخانه های دیجیتالی به معنای جایگزین کتابخانه های سنتی نیستند بلکه بیشتر بخش الحاقی آنها محسوب می شوند. سه دلیل وجود دارد که چرا کتابخانه های دیجیتالی نسبت به کتابخانه های سنتی از ویژگی ها ی بیشتری برخوردارند : اول اینکه با وجود انواع روشهای نو جهت ذخیره سازی اطلاعات وداده ها،کتابها ونشریات به تنهایی به هیچ وجه برای فراهم کردن داده های یک کتابخانه امروزی کافی نهستند .دوم اینکه یکی از وظایف اصلی کتابخانه ها و آرشیو ها در همه جهان تضمین حفظ و نگهداری اسناد ومطالب تاریخی است .. سوم اینکه باخلق کتابخانه های دیجیتالی که در اینترنت وجود دارند ، اطلاعات از هرسوی جهان جهت هرکسی که به اینترنت دسترسی داشته باشد فراهم است .

● ویزگی های کتابخانه های دیجیتالی
کتابخانه ها ی دیجیتالی در واقع چهرۀ دیجیتال و الکترونیکی کتابخانه های سنتی می باشند .پس ،مجموعه ها ومنابع سنتی چاپی و دیجیتالی را همزمان و درکنار حاوی می شود.
کتابخانه های دیجیتالی حاوی منابع دیجیتال که در خارج از مرزهای فیزیکی کتابخانه قرار دارد نیز می شود .
کتابخانه های دیجیتالی دیدی کلی از همۀ اطلاعات موجود در کتابخانه، بدون در نظر گرفتن نوع یا فرمت آنها ، در اختیار فرد قرار می دهد .
کتابخانه های دیجیتالی مانند کتابخانه های سنتی خدمات خود را به گروه های برای ای از فرد ان ارائه می دهند. با این فرق که در این کتابخانه ها،کاربر ان احتمال دارد در هر نقطه و یا بخشی از شبکه قرار داشته باشند.
کتابخانه های دیجیتالی نه فقط به کتابداران مجرب و ماهر نیاز دارند بلکه به خدمات متخصصان رایانه شبکه هم محتاج هستند .
کتابخانه های دیجیتالی می توانند به منابع کتاب های ویژه و منحصر به فرد حتی نسخ خطی دسترسی داشته باشند امکان مصرف از آنها را در اختیار کاربر ان بگذارند.
در این کتابخانه ها چندین کاربر در آن واحد از یک منبع ویِژگزینشه می توانند استفاده کنند.
در کتابخانه های دیجیتالی رابطه مستقیم یا رودررو بین کتابدار کاربر نهایی وجودندارد.
اخیرا گروه های تحقیقاتی متمرکز مختلف ی بر روی توسعه و ویرایش کتابخانه های دیجیتالی کار کرده اند . برخي از این گروه ها که مرکز مهم آنها در ایالات متحده است عبارتند از: فدراسیون کتابخانه های دیجیتالی ((DLF:digital library federation شورای منابع کتابخانه ای و اطلاع رسانی (CLIR: councilon library and information resource) و ابتکار کتابخانه های دیجیتالی مشترک (DLI: joint digital librariaries initiative) که تحت سرپرستی بنیاد علوم ملی ، نمایندگی پروژه های تحقیقاتی پیشرفته ناسا قرار دارد نظراتی را راجع به علت وجودی کتابخانه های دیجیتالی ارائه می دهد.گاهي از نظرات آنها عبارتند از :
کتابخانه های دیجیتالی جهت جایگزین شدن کتابها کتابخانه های فعلی طراحی نشده اند بلکه بیشتر مکمل آنها هستند .
خوانندگان کاربر ان کتابخانه ها در حال تغییر عادات خود می باشند منابع اطلاع رسانی مثل ویدیوها و دیسکهای بصورت فشرده از عبارت رسانه های مشهور عامه پسند شده اند
زمان ی می توانید دیسک ضبط شده را نسبتا به طور مستقیم از نویسنده یا خالق اثری دریافت نمایید چرا از کاغذ چاپی استفاده بکنید ؟ ضمن اینکه هزینه چاپ بالاتر است
کتابخانه های دیجیتالی دسترسی سریع موثر به اطلاعات را فراهم می سازند.
ایجاد دسترسی بیشتر شعار کتابخانه های دیجیتالی است
موارد ی که درمورد کتابخانه های دیجیتال وجود دارند عبارتند از :
۱) استاندارد جهان ی جهت نحوه سازماندهی اطلاعات در کتابخانه های دیجیتالی
۲) روش نیروهای کتابخانه ای برای چگونگی انتقال اطلاعات به اشکال دیجیتالی و مقرون به صرفه برای افزایش قابلیت دسترسی حفظ ونگهداری اطلاعات
۳) حق مالکیت آفرینش های ذهنی حق تألیف مطالب انتشار در اینترنت از طریق کتابخانه های دیجیتالی
فراداده[۱۰] مسئله دیگری است که برای ایجاد کتابخانه های دیجیتالی مرکزیت دارد.فراداده، داده هایی است که محتوا ویزگی های جزء ویِژگزینشه را در کتایخانه دیجیتالی نشان می دهد .فرا داده در کتابخانه های دیجیتالی با اهمیت است زیرا کلیدی جهت بازیابی منبع مصرف از هر مدرکی است . از طرف دیگر فقدان استانداردهای معمول فراداده که به طور ایده آل جهت مصرف در برخي از متون ویِژگزینشه تعیین می شوندموانع دیگری را بر سر راه دستیابی استفاده از اطلاعات در کتابخانه دیجیتالی یا دریک طرح همآهنگ کتابخانه دیجیتالی بوجود می آورند.

● کتابخانه الکترونیکی و کتابخانه دیجیتالی
کتابخانه های الکترونیکی یک گام فراتر از کتابخانه های اتوماتیک ، کتابخانه های دیجیتالی یک گام فراتر از کتابخانه های الکترونیکی هستند . در کتابخانه های الکترونیکی فیزیکی پر رنگ تر از کتابخانه های دیجیتالی است و این کتابخانه ها شبیه کتابخانه های سنتی اتوماتیک دارای ساختمان ، تجهیزات قفسه ها منابع کتابدار است به همانراهنمای های اتوماتیک سنتی سازماندهی و اداره می شود. فرق آن با کتابخانه های سنتی در این است که این کتابخانه ها دارای مواد غیر چاپی مثل فیلم جالب ، میکروفیلم جذاب میکروفیش ، انواع لوح های جمع و جور و منابع مشابه هم است . در این کتابخانه ها ارائه خدمات هم به صورت سنتی و اتوماتیک است و هم به صورت شبکه ای دیجیتالی ، منتها مصرف از ارتباطات شبکه ای و دیجیتالی در آن نوپاست و بازیابی اطلاعات در آن از طریق شبکه مکانی انجام می شود.
اما در کتابخانه های دیجیتالی فیزیکی بسیار زیاد کمرنگ شده است تعداد منابع چاپی در آن به میزان زیاد کمی است اما خود این منابع چاپی هم ابتدا دیجیتالی شده بعد به کاربر ان ارائه می گردد . در این کتابخانه ها ارائه خدما ت به طور کلی اتوماتیک دیجیتالی است فرد ان از طریق شبکه های ارتباطی به منابع دیجیتالی ذخیره شده در این کتابخانه دسترسی یافته و از ان بهره مند می شوند . نقش کتابدار واسط در اینجا بسیار زیاد کمرنگ است و بیشتر جنبه روش ی و مشاوره ای دارد.

● کتابخانه های ترکیبی یا پیوندی
کتابخانه هایی می باشند که در وهله گذر از سنتی به دیجیتالی اند بخشی از مجموعه شان به صورت چاپی سنتی وبخشی هم به صورت دیجیتالی است در واقع هم بخش زیادی از مخزن آنها سنتی است ولی ارائه خدمات سیسـتم های امانت ، کاوش رزرو و حتی سری ی از پاسخگویی به سئوال ها هم از طریق شبکه کتابخانه و اینترنت و یابقیه رسانه های مدرن انجام می گیرد . در این نوع کتابخانه ها اکثرا ٌ مواد را با اسکن کردن وارد آرشیو الکترونیکی کرده بطور اتوماتیک نمایه سازی از طریق رابط ها بر روی اینترنت یا اینترانت در دسترس علاقه مندان پزوهشگـران قرار می دهند تجهیزات مورد نیاز برای این نوع کتابخانه ها عبارتند از : دستگاه اسکن پایگاه اطلاعات ، رابط شبکه یا محمل اطلاعاتی مثل اینترنت ، اینترانت ، ایستگاه های کاری فرد ان و…
کتابخانه ترکیبی ، فن آوریها یی را در ذهن متصور می سازد که حاصل پیشرفت های نوین پروژه های کتابخانه الکترونیکی مجازی و یا دیجیتالی می باشند .در واقع کتابخانه هایی هستند که سری اعظمی از مجموعه آنها سنتی است و در کنار آن ارائه برخي از کار های کتابخانه حاوی فهرست نویسی و سازماندهی، سیـستم امانت مرجع غیره به صورت رایانه ی است و بعضا ارائه خدمات مرجع وجست وجوی مطالب تحقیقی از طریق اینترنت و یا بانکهای اطلاعاتی رایانه ی انجام می گیرد .

● کتابخانه مجازی
کتابخانه های مجازی با ظهور فن آوریهای جدید و با مصرف از اینترنت به پدیدار شدن د.این کتابخانه ها امکان دستیابی به فهرست ها پایگاه های اطلاعاتی را فراهم می سازند محققان را به سوی منابعی که به سختی پیدا می شوند هدایت می کنند و ارائه تمام این خدمات به طور شبانه روزی و در هفت روز هفته از طریق وب سایت های آنها انجام پذیر می باشند .بدون اینکه از نظر فیزیکی به مکانی برای مراجعه شخص جهت درخواست و دسترسی به اطلاعات نیاز باشد.
یک کتابخانه مجازی مجموعه سازمان یافته ای از پیوندها به اسناد پروگرام ها تصاویر ، پایگاه ها ی داده ای و… در یک شبکه و یامجموعه ای از شبکه های رایانه ای است . هدف یک کتابخانه مجازی این است که فرد ان را در پیدا کردن اطلاعات مورد نیاز از طریق منابع موجود در پایگاه های کتابخانه کمک کرده وظایف مجموعه سازی، دسترس پذیر ساختن و اشاعه را انجام می دهد.صفت مجازی بیشتر به فقدان بعد مکانی این نوع کتابخانه اشاره دارد و این نوع کتابخانه ها وجود فیزیکی نداشته ، روی شبکه های رایانه ی ایجاد شده در دسترس مراجعان قرار می گیرند. بدین خاطر کتابخانه های نامرئی نیز نامیده شده اند.
کتابخانه های مجازی ، نمونه بارز افزایش توانایی و انسجام پروتکل های سرویس دهنده /سرویس گیرنده است که دسترسی به اطلاعات موجود در شبکه اینترنت را ممکن می سازد . کتابخانه های مجازی اولیه در واقع فهرستی از پیوندهای مرتبط به یک موضوع ویِژگزینشه بودند که بوسیله کتابداران جمع آوری می شدند تا کاربر ان را تا حدودی در پیدا کردن اطلاعات مورد علاقه کمک کنند. با افزایش کردن گسترش پیدا کردن میزان اطلاعات موجود، مراقبت مدیریت آنها نیز مساله تر می گردد.
از نظر سنتی کتابخانه مکانی است ک در آن حافظه جمعی بشری ذخیره شده است . کتابخانه مجازی نیز چنین کاربر دی دارد ، اما مدارک در کتابخانه مجازی به شکل رقمی نگهداری می شوند. دیگر کتابخانه نیاز به مکانی فیزیکی برای آنکه شخص جهت درخواست دسترسی به اطلاعات به آنجا مراجعه نماید ندارد جهت مثال بر روی وب جهان ی در محیط اینترنت شخص قادر به دسترسی به کتابخانه های مجازی از طریق موضوع است .و در این کتابخانه فرد می تواند کتب و مدارک مورد نیازش را بیابد مورد ها به صورت الفبایی تنظیم شده اند فرد می تواند از بین فهرست های بلند،موضوع مورد علاقه اش را دقیقا گزینش و به گنجینه ای از مواد در آن زمینه دسترسی پیدا نماید .منطق این کار آن است که شرایط ضروری جهت دسترسی یکسان به آثار بزرگ جهان ی فراهم شود . کتابخانه های سازمانی وعمومی تأثیر نقش مهمی در ترقی کتابخانه های مجازی داشته اند . با استفاده از شبکه ها این نوع کتابخانه ها می توانند فهرست موجودیهای خود را جهت بقیه کتابخانه های مشابه دسترس پذیر نماینداز طریق نظام امانت بین کتابخانه ای مشتریان می توانند کتابها ومدارک مورد نیازشان را بدون مراجعه بهبقیه کتابخانه ها دریافت کنند مشتریان همچنین می توانند منابع مورد نیازشان را با مصرف از وسائل هایی شبیه پایگاه های داده، از کتابخانه ای مجاز ی دریافت کنند.بقیه انواع خدمات خویل مدرک ، شبیه تولید و ساخت فوری مدرک و پایگاه های داده متن کامل در کتابخانه های مجازی قابل عرضه است . از جنبه نظری مشتریان می توانند اقلام مورد نیازشان را نسبتا لحظه ای و فوری دریافت کنند .
خدمات اطلاعاتی که توسط کتابخانه های مجازی عرضه می شوند را می توان بر طبـق سطح دسترسی کاربر ان به سه دسته عمده تقسیم کرد:
۱) خدمات اطلاعاتی که برای عموم فرد ان قابل دسترسی و بهره برداری می باشند ، نظیر خدمات مرجع . همچنین اطلاعاتی که جهت گروه قرار می گیرند حاوی : اطلاعات توصیفی و چکیده منابع اطلاعاتی ، راهنماهای مصرف از کتابخانه ، روش شیوه جستجو در پایگاه های اطلاعاتی کتابخانه وشبکه اینترنت می شوند.
۲) خدمات اطلاعاتی که برای کاربر ان دارای شرایظ ویِژگزینشه قابل دسترسی می باشند ( نظیر فرد انی که دارای کد فرد ی هستند یا کاربر انی که از مراکز برای ای با وب وبسایت کتابخانه رابطه برقرار می کنند) . دسترسی به پایگاه های اطلاعاتی تمام متن مقالات و همه منابع اطلاعاتی مجموعه شبیه : کتاب های الکترونیک ، انتها نامـه ها، گزارشات تحقیقی ،…. در این گروه قرار دارند.
۳) خدمات مرجع همان گونه که در کتابخانه های سنتی از مهمترین خدمات کتابخانه ای محسوب می شوند، درکتابخانه های مجازی هم از بحث انگیزترین خدمات اطلاع رسانی هستند .خدمات مرجع الکترونیک از لحاظ نحوه ارائه به دو گروه عمده خدمات مرجع همزمان خدمات مرجع غیر همزمان تقسیم می شوند.
خدمات مرجع غیر همزمان: آن دسته از خدماتی هستند که در آن خدمات مرجع با اندکی تآخیر نسبت به وقت درخواست ارائه می شوند.پست نمابر از وسائل های سنتی عرضه خدمات مرجع غیر همزمان هستند که در محیط های اطلاعاتی غیر الکترونیک از دیر باز به کار گرفته می شده اند.در محیط های اطلاعاتی نوین عرضه خدمات مرجع از طریق پست الکترونیکی متداول ترین و پایه ای ترین شکل خدمات مرجع است.
خدمات مرجع همزمان : آشناترین قدیمی ترین شکل خدمات مرجع همزمان است . خدماتی است که به صورت چهره به چهره و در بخش مرجع کتابخانه ها ارائه می شوند.عرضه خدمات مرجع به طور همزمان بدون تأخیر در کتابخانه های مجازی ،همیشه فکر کتابداران را به مشغول ساخـته است. در این میان ، فیلم جالب کنفرانس[۱۱] و گفتگوهای محاوره ای[۱۲] از جذاب ترین شیوه ها برا ی رابطه مستقیم با فرد ارائه خدمات مرجع همزمان بوده اند .از بین دو شیوه فوق خدمات مرجع همزمان از طریق فیلم جالب کنفرانس به نیازهای فنآورانه از قبیل :پهنای باند ، رابطه شبکه ای سریع لحظه ای و فوری دوربین های فیلم دیدنی یی و… د رحال حاضر رواج کمتری دارد . گفتگوی محاوره ای در مقایسه با فیلم دیدنی کنفرانس نیاز به تجهیزات کمتری دارد با سهولت زیادتری قابل عرضه است .(داوودیان ،۱۳۸۲).

● مشکلات کتابخانه های مجازی
استفاده از کتابخانه ها ی مجازی منابع موجود در آن موارد ی هم دارد .جهت مصرف از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه ها ی مجازی وجود رابطه اینترنتی ضروری است چنانچه امکان دسترسی به اینترنت هم وجود داشته باشد، داشتن مهارت جست وجو بازیابی اطلاعات به صورت موثر هم لازم است. بسياري از فراگیران فاقد مهارت های لازم برای جست وجوی اطلاعات مورد نظر هستند . در اینجا نقش کتابداران کتابخانه های مجازی شفاف می شود که در آن ، با هدایت و مشاوره اطلاعاتی به فراگیران در به دست آوردن مصرف از منابع اطلاعاتی مورد نیاز خود کمک می رسانند .گاهي دسترسی به منابع اطلاعاتی کتابخانه ها ی مجازی با موانع مالی مواجه می شود و می بایست در مساوی دریافت اطلاعات هزینه ای را پرداخت کرد . مسئله دیگر ، امنیت اطلاعات موجود در کتابخانه های مجازی است . حفاظت از منابع اطلاعاتی موجود و تعریف سطوح دسترسی و تأمین امنیت این منابع از عبارت موارد ی است که می بایست آنها را در نظر گرفت.( اصنافی ،۱۳۸۴)
ریسو(۲۰۰۱)، بیان می نماید که معایب کتابخانه ها ی مجازی بیش از ویژگی ها ی چنین کتابخانه هایی است .اما به عقیده او با پیشرفت فن آوری این موارد از بین خواهند رفت . او می گوید در حال حاضر معایب کتابخانه های مجازی حاوی موارد زیر است :
کاربر ان برای محصولات مختلف بایستی رمز عبور های مفرق ی را به خاطر بیاورند.
حوزه پوشش و در دسترس بودن آرشیو ها، اکثرا محدود است .
اکثرا موارد انتقال چاپ مطالب با مساله رو به رواست .
زمانی که کالاها به صورت مجازی هم به صورت چاپی نگهداری می شوند، در تعرفه ها صرفه جویی نمی کردد..
تمام منابع به شکل دیجیتالی در دسترس نیستند.
محدودیت هایی جهت چگونگی استفاده از محصولات از کارگزار ی به کارگزار دیگر وجود دارد.
کتابخانه های مجازی جهت قابل دسترس بودن به شبکه های رایانه ی نیاز دارند.
جهت کاربر ان امکان اینکه منابع را درمقابلشان بگسترانند از آنها به طور اتفاقی مصرف کنند جود ندارد
فرد ان در استفاده از کتاب ها آسان تر هستند .

● خصوصیات ی کتابخانه مجازی
ازدیدگاه الریخ (۱۳۸۲)[۱۳]خصوصیات ی کتابخانه مجازی عبارتند از:
۱) بر روی اینترنت: اینترنت به عنوان مکانی که دستیابی به فهرست همگانی پیوسته را پیشنهاد می نماید یا به عنوان مکانی که خدمات کتابخانه ای سنتی را(هنوز به صورت کاملا فیزیکی ) معرفی می نماید مورد استفاده قرار می گیرد . در اینجا کتابخانه منتظر مراجعه کننده می ماند تا خدماتی که به روی اینترنت عرضه می شود را کشف کرده پس جهت مصرف از آنها به کتابخانه مراجعه نماید .
۲) ارائه مجموعه ها به صورت مجازی
کتابخانه آن دسته از منابعی را که نسبت به آنها ( عموما درباره منابع قدیمی تاریخی ) کنترل محتوایی دارد به شکل الکترونیکی تبدیل به صورت الکترونیکی در اختیار مراجعه کنندگان قرار می هد .مجموعه ها بر روی سرویس گرهای کتابخانه حضـور فیزیکی دارند و کتابخانه مسئولیت مدیریت آنها به مفهوم فراهم آوردن فضای ذخیره الکترونیک بازاریابی در دسترس قراردادن آنها را بر عهده دارد .
۳) ارائه مجموعه های مجازی
این بخش در آینده ارزش زیادتری خواهد یافت افزایش انفجار آمیز اطلاعات در شکل الکترونیکی آن پیدا کردن چیزی که شخص از بین همه اطلاعات در جستجوی آن است را مساله می سازد.( فراموش نکنیم که اشکال چاپی الکترونیکی اطلاعات همراه ما خواهند بود).همان گونه که در کتابخانه ها ی سنتی منابع از بین تولیدهای ناشران انتخاب می شدند رابطی تولید و ساخت می شدکه به وسیله آن مراجعین قادر به پیدا کردن منابع مورد نیازشان بودند .در محیط پیوند یافته اینترنتی چاپی نیز بدون توجه به قالبی که اطلاعات در آن وجود دارند تقاضاهایی بسياري جهت داشتن وسائل هایی برای کمک به پیدا کردن هرگونه اطلاعات مورد نیاز وجود خواهد داشت.موتورهای جست وجو و اتاق های مذاکره احتمالا یاری مناسبی جهت این کار باشند ، اما آنها قادر نیستند همه اطلاعات مورد نیاز را برآورده سازند.این جا مکانی است که مهارت های پیشرفته کتابداران به عنوان رابط های آدم ی بین مصرف کنندگان تولید کنند گان اطلاعات عمل می کنند که در آینده ارزش زیادتری نیز خواهند یافت .
۴) سرویس دهی به مراجعه کننده مجازی در جهان ی مجازی
بر روی اینترنت بدین مفهوم است که ما در هر حال ارائه خدمات خود در بازار بین المللی جهت همه افرادی هستیم که منابع را یافته و یا به آنها نیاز دارند. مراجعه کننده به طور بالقوه هر فردی در هر جای جهان می تواند باشد و تنها مختص مراجعه کننده سنتی ما نیست . از آن جایی که نمی دانیم، مراجعه کننده ما کیست و در کجا قرار دارد و درحال استفاه از خدمات چه کتابخانه ای است. این امر منشا موارد مدیریتی جهت کتابخانه ها خواهد بود. پس لازم خواهد بود کتابخانه ها محدودیت های دستیابی معین ی را درباره مراجعه کنندگان مجاز آنها یا جهت جستجوی اشکال جدید پشتیبانی ها ی مالی برقرار نمایند.
۵) به کارگیری کارکنان مجازی
کسی که به نیازهای مراجعه کننده مجازی در حال پاسخگویی است ارزش ی ندارد که به طور فیزیکی در کتابخانه های مختلف حضـور داشته باشد. درست همان گونه که نیازی نیست خدمات تلفنی مجموعه ها بر روی وب سایت شرکـت آورده شود درصورتی که آن می تواند در هر جای جهان نصب راه اندازی شود . بنابران قابل تصور است که اشویِژگزینشه در حال پاسخگویی به فرد ان مجازی در هر جایی باشند و ضروردتی ندارد که کارکنان مؤ سسه فراهم آورنده رابط مجازی جهت پاسخگویی به مراجعه کننده در محل کار خود حاضر باشند . با ادغام و بهره برداری از تسهیلات کارکنان بر روی شبکه ، همه کتابخانه های مشارکت کننده به طور چشم گیری می توانند قابلیت خدمات ویِژگزینشه خودشان را بدون اضافه کردن به تعداد کارکنان واقعی بیشتر شدن دهند.کارکنان از عبارت مهمترین منابع کتابخانه به شمار می آیند و لازم است که بطور کامل تر و موثر تری نسبت به آن چیزی که در قدیم وجود داشته به کار گرفته شوند.
یک کتابخانه مجازی جهت رسیدن به اهداف خود نیازمند پارت های عمده ای است از عبارت :
مرکز همموسیقی ی، ویراستاری ، جمع آوری قبلی ه ها، قبلی ه ها ، طرح منطقی ، نگهداری واتوماتیک سازی . (۱۹۹۹,Green).
۱) مرکز همآهنگ ی
یک گره در شبکه به عنوان مرکزی همموسیقی در کتابخانه عمل می نماید همين طور احتمال دارد این کار بین چندین مرکز یا گره تقسیم شود. نقش مهم مرکز یا مراکز همموزیک ی پردازش داده های جمع آوری شده است همچنین چنانچه کتابخانه مجازی پایگاه داده ها نیز داشته باشد آنها به طور معمول توسط مرکز همآهنگ ی مراقبت می گردد .
۲) ویراستاری
کتابخانه مجازی در مدیریت وهمموسیقی ی داده ها بوسیله گروهی از ویراستاران اداره می شود که شاید گروه و یا بیشتر باشند . هر ویراستار مسئول مورد واگذار شده یا محدوده ویِژگزینشه کاری است . علاوه بـر ویراستاران موضوعی یک ویراستار همموزیک کننده وجود دارد که بر ادغام کردن مدخل های اطلاعاتی نظارت می نماید . وی در مرکز همموسیقی ی کار دارد. به طور کلی وظایف بخش ویراستاری عبارتست از:
نظارت بر جستجوهای اتوماتیک
بررسی موارد دریافت شده
ویراستاری فرم های ارسال اطلاعات از طریق پست الکترونیکی یا وب
تولید و ساخت تعیین مدخل های نو مرتبط
بررسی کیفیت اطلاعات وارد شده
نظارت بر فرایند ارزیابی و ادغام اطلاعات
ایجاد نماها[۱۴]
پاسخگویی به پرسش های کاربر ان
۳) جمع آوری قبلی ه ها
اصل تقسیم کار یک اصل مهم در عملکرد کتابخانه مجازی است . در واقع ویراستاران باید حداقل کار را برای قبلی ه های خودشان انجام دهند سه شیوه عمده جهت گرد آوری قبلی ه ها و اضافه کردن به مجموعه کتابخانه مجازی وجود دارد :
دستی : جمع آوری مستقیم قبلی ه ها توسط ویراستاران
ارسالی یا غیرفع ال : ارسال قبلی ه ها بوسیله فرم های معین از طریق وب و یا پست الکترونیکی توسط کاربر ان علاقه مندان
گرد آوری فعال : از طریق جستجوپرهزینه اتوماتیک مثل : web walkers,worms,spidersو… انجام میگیرد.
۴) قبلی ه ها
قبلی ه های نگهداری شده در کتایخانه های مجازی دارای اطلاعات کافی جهت شناسایی منابع اطلاعاتی هستند . این اطلاعات می تواند درمورد مکان و شکل یک قبلی ه باشد.چنانچه قبلا اشاره شد بخشی از قبلی ه ها بوسیله ویراستاران بخشی هم توسط فرم ها گرد آوری می شوند.درباره بخشی از قبلی ه ها که توسط ویراستاران گرد آوری می شوند . ویراستاران با تبعیت از قالب مورد مصرف در کتابخانه اطلاعات مورد نیاز را شناسایی ومنابع اطلاعاتی مناسب را تولید و ساخت ارا ئه می دهند.زمانی که اطلاعات به صورت ارسالی و بوسیله فرم ها جمع آوری می شود این فرم ها باید حداقل دارای مورد های زیر باشند:
نشانی منبع در اینترنت
عنوان ماده اطلاعاتی
توصیف مختصر درمورد ماده اطلاعاتی
شیوه ارتباط و دسترسی به مراقبت کننده سایت
نام
آدرس پست الکترونیکی
جزئیات نمایه سازی
کلید عبارت ها
اصطلاحات تخصصی
و تاریخ ارسال قبلی ه .
۵) طرح منطقی[۱۵]
کتابخانه های مجازی جهت دسترس پذیر ساختن اطلاعات موجود در کل ه خود آنها را نمایه سازی می کنند جهت این کار نحوه های مختلف ی ارائه می گردد .
در طرح منطقی کتابخانه های مجازی جهت بازیابی اطلاعات از دو روش مهم استفاده می شود:
الف) جستجوی قبلی ه ها که بوسیله بخش جستجوی پایگاه داده های موجود انجام می شود برنامـه جستجو با دریافت جمله جستجوی کاربر ، عبارت های موجود در آنها را با کلید وازه های داده های موجود در پایگاه داده ها تطابق داده و مدرک ارتباط و مناسب را بازیابی می نماید .
ب) جستجو توسط نماها[۱۶] . کتابخانه مجازی می تواند نماهایی از اطلاعات را فراهم آورد آنها را به شکل مجموعه زیر مجموعه ای از قبلی ه ها به صورت سلسله مراتبی ارائه دهد تا گام به گام از کل به جزء و بر اساس تقسیم درختی مساله های فرد را به اطلاعات مورد نیاز آموزش ی نماید .
۶) نگهداری
کتابخانه های مجازی از فرایند زنجیره ای مرتبط به هم پیروی می کنند که در طی آن داده ها گرد آوری ، پردازش ، نگهداری و ارائه می گردد . این فرایند نظام ورودی/خروجی است که چرخه اصلی وارده ها صادره ها را تشکیل می دهد.
۷) اتوماتیک سازی
اتوماتیک سازی هر چه بیشتر کتابخانه های مجازی ، امری مطلوب است این کار تا میزانی با استفاده از پروگرام های مدیریت محتوای وب وبسایت ها شبکه ها بر آورده می شود
کتابخانه مجازی با خدمات ارزشمند ی که فراهم می نماید سبب گرایش انس بیشتر مردم با کتابها رایانه ها وفن آوری اطلاعات می شود این گرایش پشتوانه و تأمین کننده خدمات بعدی است .این حرکت گام بسیار زیاد مهمی در نظم دادن به اطلاعات است از بی نظمی اطلاعات که مساله بزرگ کشورها پیشرفته در این زمینه است از هم اکنون پیشگیری خواهد کرد.در کتابخانه مجازی فاصله بین جویندگان پدید آورندگان اطلاعات نسبتا به صفرمی رسد .
کتابخانه مجازی دو سرویس عمده را ارائه می دهد: سرویس های کتابخانه ای و سرویس های فروشگاهی ، در سرویس های کتابخانه ای جویندگان مراجعان از طریق رایانه و خط تلفن وارد کتابخانه شده به تحقيق کتابها می پردازند. این سرویسبه ویژه در رابطه با کتابهای مرجع بسیار زیاد کار آمد است . اما در سرویس فروشگاهي مراجعان می توانند وارد کتابخانه شده با مصرف از امکانات وسیع جستجو، کتاب مورد نظر را پیدا کرده آن را خریداری نمایند وخرید کتاب ها تاحدود بسياري توسط سیسـتم انجام می شود .
تأمین کتاب برای کتابخانه مجازی با استفاده از امکانات فن آوری اطلاعات خیلی آسان تر صورت می گیرد. از آنجا که این کتابها مجازی هستند ، سالانه میلیون ها دلار در منابع ملی ( کاغذ ، فیلم دیدنی زینک، قوت آدم ی ، حمل ونقل، چاپ و …) صرفه جویی می شود.
بر خلاف کتابخانه های فیزیکی جهت کتابخانه مجازی وقت و محل کلمات بی مفهوم می باشند . اطلاعات موجود در این گنجینه عظیم در همه روزهای هفته و در همه ساعات شبانه روز در دسترس است . قلمرو این کتابخانه هیچ حد مرزی نمی شناسد، حتی در نقاطی که دسترسی به خطوط تلفن ممکن نیست با مصرف از تلفن های همراه می توان از آن بهره مند شد.
در کتابخانه مجازی محیطی جهت ارائه طرح های نو در نظر گرفته می شود . این محیط بین نخبگان کشور جویندگان آنها اعم از دستگاه های دولتی و سرمایه گذاران بخش خصوصی رابطه برفرار می نماید . این به اضافه ایجاد جهش در فرایندتوسعه غبار رخوت وسستی را از اندیشه های خلاق ، پویا بزرگ خواهد زدود در آنها ایجاد شور حرکت خواهد نمود .

● کتابخانه مجازی کتابخانه الکترونیکی
با توجه به مباحث قدیم می توان به فرق های بین کتابخانه مجازی کتابخانه الکترونیکی اشاره کرد:
۱) منابع کتابخانه الکترونیکی حاوی منابع چاپی و غیر چاپی از قبیل فیلم دیدنی ، میکروفیلـم میکروفیش، انواع لوح بصورت فشرده و منابع اینترنتی است . در حالی که کتابخانه مجازی فاقد هر نوع ماده ملموس خواه چاپی و خواه غیر چاپی است.
۲) کتابخانه الکترونیکی ، درست مانند کتابخانه سنتی اتوماتیک دارای ساختمان تجهیزات مکان و منابع فیزیکی است و لی کتابخانه مجازی کتابخانه ای بدون دیوار و بدون منابع موجودیت فیزیکی است.
۳) در کتابخانه الکترونیکی فرد می تواند به محل کتابخانه مراجعه نماید از خدمات منابع آن چه به شکل چاپی و چه به شکل غیر چاپی مصرف نماید ولی مراجعه کاربر به کتابخانه مجازی معنا ندارد کاربر ان تنها از راه دور از طریق شبکه های ارتباطی می توانند به منابع آن دسترسی داشته باشند .
۴) در کتابخانه الکترونیکی ، کتابدار همان نقش واسط بین فرد ان و منابع اطلاعاتی را دارد ولی در کتابخانه مجازی تنها بین تولید کننده اطلاعات دریافت کننده آن رابطه برقرار می شود به همین دلیل به کتابدار در نقش واسط نیازی نیست.
۵) کتابخانه الکترونیکی کتابخانه ای است که نه فقط دستیابی به منابع مجموعه خود را فراهم می آورد بلکه دستیابی به منابع دیگر مجموعه ها را هم ممکن می سازد . ولی کتابخانه مجازی هر چند می تواند دسترسی به منابع دیگر مجموعه ها را فراهم سازدولی خود منابع مجموعه ویِژگزینشه نیست.
۶) استفاده می شود. پس کتابخانه مجازی ، خود از چندین کتابخانه الکترونیکی تشکیل می شود که در یک فضای مجازی در شبکه دیجیتالی منابعاشان را به اشتراک می گذارند.

● کتابخانه مجازی کتابخانه دیجیتالی
فرق های بین کتابخانه مجازی و کتابخانه دیجیتالی عبارتند از :
۱) کتابخانه دیجیتالی کتابخانه ای است مشابه کتابخانه های سنتی ، با این فرق که منابع آن در فرمت دیجیتالی است . این بدان معناست که کتابخانه های دیجیتالی نیز مانند کتابخانه ها ی سنتی دارای ساختمان و تجهیزات کتابدار در نقش واسط منابع فیزیکی و مجموعه ویِژگزینشه است فقط فرق آن با کتابخانه های سنتی درنوع مواد ( دیجیتالی بودن آن ) در نتیجه قابلیت استفاده از آن در شبکه ، و بدین ترتیب امکان دسترسی از راه دور به این منابع است . در حالی که کتابخانه مجازی کتابخانه ای بدون دیوار و بدون منابع و فاقد کتابدار در نقش واسط است.
۲) در کتابخانه دیجیتالی مصرف از اطلاعات الکترونیکی به عنوان بخش از استفاده کل ، مرتبا در حال افزایش استفاده از منابع چاپی به عنوان یک بخش از استفاده کل ، در حال کاهش است . یعنی هنوز آن فرمت چاپی فیزیکی کاملا رخت بر نبسته است . می توان گفت کتابخانه دیجیتالی ، یک گام فراتر از کتابخانه الکترونیکی یک گام عقب تر از کتابخانه مجازی است .
۳) ویژگی عمده کتابخانه دیجیتالی دسترسی به آن از هر مکان و در هر زمان است که از این حیث درست مانند کتابخانه مجازی است . اما این دسترسی محدود به مجموعه ای ویِژگزینشه است که این مجموعه حتی شاید اسنادچاپی نیز باشد ( هر چند که این اسناد ابتدا به فرمت دیجیتال تبدیل شده ، بعد مورد استفاده قرار می گیرند) در یک محل ویِژگزینشه گرد آوری شده از یک محل ویِژگزینشه ارائه خدمات می شود ( جهت راحتی درک این موضوع می توانید کتابخانه سنتی را در نظر بگیرید که به جای فقسه هایی از کتاب، قفسه هایی از منابع دیجیتالی است که در یک محل ویِژگزینشه گرد آوری شده و می تواند در شبکه ها قرار گرفته از راه دور هم بازیابی شود. اما کتابخانه دیجیتالی علاوه بـر مجموعه خود به دیگر مجموعه ها نیز دسترسی دارد) اما کتابخانه مجازی در واقع ” مرکز ارجاعی پیوسته” است که پیوندهایی را به وبسایت های دارای مجموعه اشیای اطلاعاتی ارتباط ، فراهم می نماید . گروهی از سایتهای مرتبط ، پیوندهایی به آن وبسایت ها و یا نشانی های اینترنتی است . در واقع کتابخانه مجازی به خودی خود فاقد منابع و مجموعه و مکان ویِژگزینشه است و منابع اطلاعاتی آن گرد آوری نشده است و در همه جهان وسیع است . یعنی منابع کتابخانه مجازی همان منابع کتابخانه های الکترونیکی و دیجیتالی هستند کتابخانه مجازی تنها ارجاعات به آنها را فراهم می نماید .
۴) کتابخانه الکترونیکی و هم کتابخانه دیجیتالی می توانند کتابخانه مجازی باشند . در صورتی که اگر تنها به صورت مجازی باشند، به این معناست که کتابخانه ای به مفهوم واقعی ( کتابخانه ای منابع ساختمان و تجهیزات فیزیکی ) وجود نداشته باشد . به عنوان مثال ، یک کتابخانه مجازی می تواند حاوی منابع موادی از چندین کتابخانه مجزا باشد که در یک فضای مجازی با مصرف از رایانه شبکه های رایانه ای سازمان یافته و قابل دسترس است.

پانوشتها:
[۱] Riccio
[۲] Sharma &Vishwanathan
[۳] Zagalo,Sousa pinto,Martins
[۴] Marchionini
[۵]Matson & Bonski
[۶] Marcum
[۷] Hunter
[۸]Tennant
[۹] Wind
[۱۰] Metadata
[۱۱] Video Conference
[۱۲] Text Chat
[۱۳] Ulrich
[۱۴] views
[۱۵] Logical design
[۱۶] View

منابع فارسی:
آنجلو، باربارا(۱۳۸۱)”. کتابخانه مجازی چیست؟”، مختاری ، حیدر، کاما ، ۳(۱۴و۱۵): ۳۷ ۳۵.
اصنافی، امیررضا(۱۳۸۴).”یادگیری الکترونیکی چیست و جیگاه کتابخانه های مجازی در ین فریند کجاست ؟”،فصلنامـه کتاب۳(۶۳):۱۴۸ ۱۳۸.
الریخ پاول .اس.(۱۳۸۲)” گامی بزرگ به سوی کتابخانه مجازی : ارزش کتابخانه مجازی برای کتابخانه های عمومی “.نوروزی یعقوب .پیام کتابخانه ۱۳(۱و۲):۶۸ ۶۰.
باکلند، مایکل . کتابخانه های آینده .ترجمه بابک پرتو . تهران: نشر کتابدار،۱۳۷۹.
پناهی ، سیروس (۱۳۸۲). ” کتابخانه مجازی فرق های آن با کتابخانه های الکترونیکی و دیجیتالی”، فصلنامـه کتاب ۱۴(۲):۱۰۶ ۹۹.
جاینت، نیک: لاو، دریک . “کتابخانه های الکترونیک : یک مرور”. صباغی نژاد ، زیور. مجله الکترونیکی نما، ۳(۳) .دسترسی از طریق:http://www.irandoc.ac.ir/e journal.htm
حسن زاده ، محمد .(۱۳۸۲)” فرایند کار کتابخانه مجازی ( ساختار محتوی نحوه عمل مدیریت) “، کتابدرای اطلاع رسانی ۶ (۱): صفحه ۲۲ ۱۱.
حسن زاده ، محمد(۱۳۸۱) ” کتابخانه های دیجیتال : آموزش کار ، ساختار کتابداران اطلاع رسانان آینده”.پیام کتابخانه ، ۱۲(۳و۴): ۴۷ ۴۲.
داوودیان فرشته (۱۳۸۲). تحول خدمات اطلاع رسانی در کتابخانه های مجازی .پیام کتابخانه ،۱۳(۱و۲):۱۶ ۵.
زاگالو،
طاهری، طاهره.(۱۳۸۱)”کتابخانه ملی :دیجیتالی یا سنتی”. فصلنامـه کتاب، ۱۳(۴):۱۳۱ ۱۲۴.
عاصمی عاصفه.(۱۳۸۲) “کتابخانه دیجیتالی، کتابخانه الکترونیکی وکتابخانه مجازی( فرق ها ، شباهت ها میزان همپوشانی) پاپیروس، ۳ .
علیپورحافظی،مهدی:نوروزی،یعقوب(۱۳۸۲).”خدمات مرجع از راه دور در کتابخانه های مجازی “،فصلنامـه کتاب،۱۴(۱):۹۶ ۸۷.
غیاثی، حمید رضا.(۱۳۷۷) “کتابخانه مجازی به عنوان یک طرح ملی “. کتاب ماه.
قاضی میرسعید، جواد: غفاری ، سعید.(۱۳۸۱)”کتابخانه دیجیتالی”، کاما،۳(۱۴و۱۵): ۲۴ ۱۸.
کاردان نشاطی محمد(۱۳۸۲).کتابخانه های دیجیتالی ( مجموعه مقالات).تهران :چاپار.
“کتابخانه مجازی آشنایی با یکی از فرد دهای (world wide web)وب جهان گستر “(۱۳۷۴)، رایانه ۶(۴۷) شماره:۸۳ ۸۲.
کوشا، کیوان(۱۳۸۲).”کتابخانه دیجیتالی چیست؟”، پاپیروس:۶ ۱.
زاگالو،سوساپینتو، مارتینو(۱۳۸۳).”کتابخانه مجازی بر اساس پروتکل زد۵۰/۳۹”.غلام ،فاطمه.فصلناممه کتاب،۲(۵۸):۲۰۰ ۱۹۴.
“نقش کتابخانه دیجیتالی دراطلاع رسانی”(۱۳۸۲)،پیام نیرو، ۱۰ :۷۷ ۷۶.
نبوی،فاطمه(۱۳۸۴).کتابخانه دیجیتالی .مبانی نظری ،محتوا،ساختار،سازماندهی،استاندردهاو تعرفه ها( همراه با نبرخي به گاهي کتابخانه های دیجیتالی خارجی و داخلی ).مشهد: سازمان کتابخانه ها ، موزه ها مرکز اسناد آستان قدس رضوی ،۱۳۸۴.
ویند، روبرتجی.(۱۳۷۶)” کتابخانه مجازی و مفاهیم آن : عزم یت به فراسوی سنن ” کولائیان فردین . پیام کتابخانه ۷(۲):صفحه ۹ ۶.
منابع لاتین:
Borgman,Christinel.”What are digital libraries? competing visions”Information processing and management,۳۵(۱۹۹۹):۲۲۷ ۲۴۳.
Green, David G.(۱۹۹۹).”Proposed operation of a virtual library”[online] available: http://ces.iisc.ernet.in/hpg/cesmg/virtual.html
Hunter,Karen(۲۰۰۳).”The future of digital libraries”The journal of academic librarian ship :۲۹(۵):۲۷۵
Ricco,Holly M.(۲۰۰۱).”Features the virtual library past, present & future” [online] available:http://www.llrx.com/features/virtuallibrary.htm
Marchionini,Gray(۲۰۰۰).”Evaluating digital libraries:A longitudinal and
multifacetedview”Library Trends,۴۹(۲):۳۰۴ ۳۳۳.
Marcum,Deanna۲۰۰۳).”Requirements for the future digital library”.The journal of academic librarianship,۲۹(۵):۲۷۶ ۲۷۹.
Matson,Lisa.Dallape and Bonski,David J(۱۹۹۷).”Do digital libraries need librarians? an expriemental dialog”online november.
Oppenheim,C;Smithson,D.(۱۹۹۹)”What is the hybrid library?”. Journal of information science:۹۷ ۱۲.
Sharma, R.K. and Vishwanathan, K.R. Digital libraries: development and challenges Library Review, ۲۰۰۱, vol. ۵۰, no. ۱, pp. ۱۰ ۱۶(۷)
Tennant,Roy.”DigitalV.ElectronicV.VirtualLibraries”.[online].available:http://sunsite.berkely.edu/mydefinitions.html.
Ttravica,Bob(۱۹۹۹).”Organizational Aspects of the virtual library: A survey of academic libraries”.Library and information science research,۲۱۹۲):۱۷۳ ۲۰۳.
Viles,Anne.(۱۹۹۹)”the virtual refrences hinterview:equivalencies”..[online]. Available: http://www.ifla.org/VII/dg/dgrw/dp۹۹۰۶.htm.
Woolery,Emily.(۲۰۰۱)”The virtual library:going beyond traditional service”.[online]. Available:
http://techdevents.org/teched ۰۱/proceedings/Woolery/teched/۲۰p




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوپروب close
خرید بک لینک