شنبه ۳ تیر ۱۳۹۶
  • :
  • :

کمیک استریپ چطور به ایران پا گذاشت؟

کمیک استریپ چطور به ایران پا گذاشت؟

 

در ایران، تصویرگری برای کتاب از گذشته بسیار دور رونق داشته است. اما نه تنها وجود شوخی، طنز، فکاهی یا اجرای حالت های فکاهی در آنها مورد بررسی قرار نگرفته. بلکه حتی تصویرهای چند صحنه ای که به راحتی می توان گفت بسیار قوی تر از نمونه های خارجی هستند. نیز موضوع تحقیق واقع نشده است. در این مطلب می خواهیم به گذشته نگارگری ایران نگاهی بیندازیم و آثاری را که یا تعریف های امروزی می توانند تحت عنوان «کمیک استریپ» دسته بندی شوند، برای تان مرور کنیم.

اولین تصویرهای دنباله دار ایرانی

قدیمی ترین شیوه تصویرسازی به طریق استریپ- یعنی تصویرهای دنباله داری را که به طریق نوار پشت سر هم می آید- باید در گذشته دور تاریخ نگارگری ایران جست وجو کرد. در مواردی، نقش برجسته های روی بنهای تاریخی نیز نوعی تسلسل تصویری را در مورد روایت های تاریخی دربر دارد. از این نمونه ها می توان در آثار تخت جمشید، روی و پشت سکه ها، تصویرهای روی سفال ها و جام ها وب سیاری از اشیای کهن و حتی روی قبضه شمشیرها به فراوانی یافت. در دوره های بعد، اما نوبت به قالی ها رسید که داستان ها را به شکل استریپی روایت کنند.

505366 113 کمیک استریپ چطور به ایران پا گذاشت؟

در این دوره روایت ها بیشتر افسانه های حیوانات است که با درهم  آمیختن طرح های اسلیمی روی قالی ها کار می شد. این روایت ها گاه مربوط به حکایات و باورهای مذهبی مثل حضرت سلیمان (ع) و یا حضرت یوسف (ع) یا اسطوره های حماسی مانند روایت گذشتن سیاوش از آتش بود که طی چند صحنه یا به شکل روایت هفت خوان که مراحل تصویری پیوسته دارد، روایت می شد.

کمیک استریپ های کاغذی

برای بررسی تاریخچه تصویرسازی استریپی روی کاغذ در ایران باید کمی جلوتر آمد. در «آثار الباقیه» ابوریحان بیرونی بسیاری از روایت ها به صورت دنباله دار تصویر شده است. مثلا صحنه «نزول بشارت به مریم مقدس (س)» در به وجود آمدن حضرت عیسی (ع) و به دنبال آن مراحل بعدی از جمله آمدن سه نفر و هدیه آوردن و دیدن آن حضرت و بعد غسل تعمید حضرت عیسی (ع) در کتاب هایی چون «عجایب المخلوقات» هم تصویرهایی از این دست کار شده است که همه داستان هایی وتاه وچند فریمی را نمایش می دهند. درست مشابه تاریخچه کمیک استریپ غربی که در آن هم در ابتدا تصاویر به صورت چندفریمی اجرای می شد و از سال ۱۹۳۰ به بعد کمیک استریپ های بلند (Length Strips) منتشر شدند.

داستان های شاهنامه

در تصویرسازی شاهنامه، معمولا چند حادثه با هم در یک صحنه طراحی می شود. مثلا میدان جنگ، همراه با وضعیت داخل یک کاخ و گریه زنان در اندرون قصر همه کنار هم. در این حالت، تصویرگر درصدد به وجود آوردن نوعی توالی زمانی است. مثلا در تابلوی کمک سیمرغ در زادن رستم به رودابه، به شیوه بسیار زیبایی، تصویرگر دو کادر را نقاشی کرده که در کادر بالا، کوه هایی را نشان می دهد که محل زندگی سیمرغ است و در کادر پایین رودابه در بستر همراه با اطرافیان است. سیمرغ هر دو کادر را شکسته و مثل یک سوپرمن در کمیک های آمریکایی، مسلط به هر دو کادروارد صحنه شده است. ایندرحالی است که در حواشی تابلو نیز اتفاقاتی تخیل گونه نقاشی شده است.

505367 405 کمیک استریپ چطور به ایران پا گذاشت؟

روایت های ایلخانی

در «منافع الحیوان» ابن بختیشوع، از مکتب ایلخانی که در ۶۹۷ هجری ۱۲۹۸ میلادی به اتمام رسیده، روایت های مختلفی از جمله داستان «هابیل و قابیل» آمده است. در این نوع تصویرسازی بعضا در هر گوشه ای، قسمتی از جزئیات حوادث به تصویرکشیده شده یعنی تصویر از نوعی تسلسل روایی در یک تابول برخوردار است.  در «مونس الاحرار» از مکتب ایلخانی مربوط به سال ۱۳۴۰ میلادی هم، شرح منطقه البروج و برج های دوازده گانه حمل و ثور و… تصویر شده است.

تصویرهای دنباله دار سلجوقیان

کتاب خطی جالینوس مربوط به مکتب سلجوقی که در نیمه اول قرن سیزدهم نوشته و طراحی شده، دارای نگاره های زیبایی است که در هر صفحه نقاشی شده. هر صفحه این کتاب، معمولا یک نقاشی اصلی دارد که در وسط قرار گرفته در بالا و پایین آن قسمتی دیگر از وقایع دنبال شده است. شخصیت های روایت در حاشیه در تصویرهای کوچک تر حضور دارند که آنها هم در نقل روایت سهیم اند. در مواردی، بیش از ۲۰ تصویر مختلف از یک روایت تنها در یک صفحه با هم طراحی شده اند، که هر قسمتی گوشه ای از روایت را نقل می کنند.

کمیک استریپ به شکل امروزی

با توجه به صحبت هایی که مطرح شد، آنچه امروز در غرب کمیک استریپ نام گرفته و زمینه آغازین آن نیز به نقش هایی که به وسیله حکاکی روی چوب و مس و نیز به انواع نقش های مختلف حجاری، نقش روی فلز، روی حصیر و نیز طراحی های قدیم نسبت داده شده، در کشور ما نیز زمینه های عینی بسیار قدیمی داشته است. اما داستان های مصور به زبان فارسی طبق تعریف های امروزی، تا دهه ۱۳۴۰ خورشیدی رایج نبود.

در این سال ها مجله کیهان بچه ها (از مجموعه نشریات موسسه کیهان) شروع به انتشار داستان های مصور کرد و مدتی بعد انتشارات کوروش (کمیک دن کوپر به نام اسرار بشقاب رنده ها، کمیک تارزان در جزیره گمشده و…)، نشر اردیبهشت (کمیک های ماجراهای فیلیپو) و انتشارات یونیورسال، چاپ کمیک را پی گرفتند. نشر یونیورسال در سال های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶ به مدیریت «ماردیک بوغوسیان»، سیزده عنوان از ماجراهای تن تن و میلو را به ترجمه خسرو سمیعی به چاپ رساند.

در نهایت در سال ۵۵، نخستین داستان مصور ایرانی با عنوان رستم و اسفندیار با تصویرگری سیروس راد توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شد. در سال های بعد انتشارات مصور شروع به انتشار کمیک های قدیمی کرد. یکی از این کمیک ها فانتوم در قبیله ارواح نام داشت. طراحان این نشر با استفاده از کاغذ پوستی، تصاویر کمیک های قدیمی را از نو می کشیدند و بعد از رنگ کردن آنها، دوباره منتشرشان می کردند.

در سال های ۵۹ تا ۶۸ هم مجله مصور کارتون که بعدا به «هزار قصه» تغییر نام داد، به طور دائمی کمیک منتشر می کرد. در این سال ها و سال های بعد بود که هنرمندان ایرانی کم کم شروع به تولید کمیک های زیبای کاملا ایرانی کردند و سعی کردند این هنر را در کنار محبوبیتش در خارج از کشور، در ایران هم تاحدی مطرح کنند. کمیک جاسوسان در تخت جمشید در این فضا طراحی و نوشته شده امیدواریم که این کمیک مورد توجه خوانندگان دانستنیها قرار بگیرد.

505368 138 کمیک استریپ چطور به ایران پا گذاشت؟



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوپروب close
خرید بک لینک